Volkabs / Woorden met tag ‘Nederlandse uitdrukkingen’

Kommer en kwel is een vaste uitdrukking voor: ellende, verdriet en aanhoudende tegenslag. De combinatie is een klassieke dubbelvorm* uit het Middelnederlands, waarin twee bijna verwante woorden samen één versterkte betekenis geven:

kwel: actief, pijnlijk leed

kommer: innerlijk leed, zorgen

Je pappenheimers kennen is een uitdrukking in het Nederlands die wordt gebruikt om aan te geven dat je iemand heel goed kent, inclusief zijn of haar eigenaardigheden, gewoonten en (specifieke) karaktereigenschappen. Het betekent dat je goed op de hoogte bent van de persoon in kwestie, zowel positief als negatief, en je begrijpt hoe hij of zij in bepaalde situaties zal reageren.

De uitdrukking je pappenheimers kennen is afgeleid van een citaat uit het toneelstuk “Wallenstein” van de Duitse schrijver Friedrich Schiller, geschreven in de 18e eeuw. In dit toneelstuk gebruikt de hoofdpersoon, Albrecht von Wallenstein, de uitdrukking “Ich kenne meine Pappenheimer” (ik ken mijn Pappenheimers) om aan te geven dat hij zijn soldaten zeer goed kent en vertrouwt.

Op de bonnefooi heeft als betekenis: “op goed geluk iets doen”.

Bijvoorbeeld:
“Pieter en Linda gingen op de bonnefooi op vakantie” (=ze gingen zonder voorbereiding op vakantie).

(zov: bonnefooi)
(zov: de bonne foi)

Hoe je het ook wendt of keert heeft als betekenis: “hoe je het ook bekijkt” – het geeft altijd hetzelfde resultaat.

Als iets in het geding is, dan is er sprake van een risico waardoor iets verloren kan gaan.

“De veiligheid van het land stond in het geding nadat er een bom ontplofte”

Uit de gratie zijn heeft als betekenis: niet meer beschikbaar zijn of niet meer gewaardeerd worden.

Iets blauwblauw laten is een Nederlandse uitdrukking waarbij blauwblauw aan elkaar wordt geschreven omdat het een woord is.

De betekenis van iets blauwblauw laten is: iets laten rusten, iets laten zoals het is.

Iemand een worst voorhouden is een Nederlandse uitdrukking met als betekenis: iets of iemand proberen te overtuigen om iets te doen door middel van iets moois of aantrekkelijks in het vooruitzicht te stellen.

Drie turven hoog zijn, oftewel drei Käse hoch sein in het Duits. De betekenis van drie turven hoog is: “een klein persoon”. Het is daarmee een soort bijnaam voor iemand die klein is.

Ter indicatie: een turf is ongeveer 12 centimeter hoog. Drie turven zijn ongeveer 45 centimer hoog.

Met twee maten meten (ook wel ‘meten met dubbele maten’) is een Nederlandse uitdrukking met als betekenis dat iemand of een groep partijdig is en/of in dezelfde situatie op verschillende manier iets of iemand beoordeeld.

Voorbeeld:
De manager mag jou, maar haat je collega Klaas-Jan. Als jij vraagt om een loonsverhoging, dan krijg je direct 300 Euro erbij. Klaas-Jan echter niet, want de manager mag hem niet. Dit is een schoolvoorbeeld van meten met twee maten.

Om het even is een uitdrukking in de Nederlandse taal waarvan de betekenis neerkomt op ‘het is ongewijzigd’ of ‘het is gelijk’.

Voorbeeldzin bij om het even:
Naar onze mening is het in dit verband om het even of we de maatregelen met betrekking tot het Coronavirus moeten versoepelen of niet.

Wat gebeurt als je de kat bij het spek zet? Juist, ja. De kat bij het spek zetten heeft als betekenis: iemand of iets in verleiding brengen. Wanneer je een kat bij het spek zet, dan is de kans heel groot dat de kat het spek opeet: vandaar de analogie.